Γνωριμία με την ορχιδέα «Σπειρανθές το σπειροδειδές» – Το φυτό του Οκτώβρη που άνθισε στην κυπριακή ύπαιθρο

Στον Ακάμα, στο Ακρωτήρι, στο Τρόοδος, καθώς και στο βόρειο μέρος του νησιού μας, βρίσκεται αυτή την περίοδο σε πλήρη άνθιση το «Σπειρανθές το σπειροδειδές», το μοναδικό είδος ορχιδέας που αρχίζει να ανθίζει μέσα στο Φθινόπωρο και, σε κάποιες περιπτώσεις, συνεχίζει να ανθοφορεί μέχρι και τον Δεκέμβριο.  Η κυπριακή ύπαιθρος, λοιπόν, φιλοξενεί αυτή τη μοναδική ορχιδέα, το είδος Spiranthes spiralis (Σπειρανθές το σπειροειδές), την οποία «συστήνει» για γνωριμία αυτό τον μήνα το Υπουργείο Γεωργίας, Αγροτικής Ανάπτυξης και Περιβάλλοντος.

Το επιστημονικό όνομα του γένους προέρχεται από τις ελληνικές λέξεις σπείρα και άνθος, λόγω της σπειροειδούς διάταξης της ταξιανθίας του φυτού. Το γένος Spiranthes περιλαμβάνει περίπου πενήντα είδη σε ολόκληρο τον κόσμο, ενώ το είδος Spiranthes spiralis είναι ο μόνος εκπρόσωπος του γένους στην Κύπρο. Είναι ιθαγενές φυτό της Κύπρου που απαντά κυρίως σε δάση τραχείας πεύκης, συνήθως σε χορταριασμένες θέσεις, σε ψηλούς θαμνώνες και φρύγανα, σε υψόμετρο μέχρι 500 μέτρα.  Επίσης, η ορχιδέα Spiranthes spiralis εξαπλώνεται σε ολόκληρη σχεδόν την Ευρώπη, τη Βόρεια Αφρική και την Ασία.

Από Σεπτέμβρη ως Νοέμβρη η άνθησή της

Πρόκειται για πολυετή κονδυλώδη πόα, με βλαστό που φτάνει τα 10-25 εκατοστά και είναι καλυμμένος με άσπρες αδενώδεις τρίχες. Τα φύλλα του φυτού είναι παράριζα, ωοειδή μέχρι ωοειδή-ελλειψοειδή, με τρεις έως πέντε νευρώσεις. Τα άνθη του είναι μικρά, σπειροειδώς διατεταγμένα σε στάχυ, με άσπρο ή ασπροπράσινο χρώμα. Στο υπόγειο τμήμα του φέρει δύο έως τέσσερις ωοειδείς κονδύλους, οι οποίοι χρειάζονται αρκετά χρόνια (περίπου 7)  για να σχηματιστούν πλήρως. Ανθίζει από τον Σεπτέμβριο μέχρι τον Νοέμβριο και κάποτε μέχρι τα μέσα Δεκεμβρίου, ανάλογα με τις καιρικές συνθήκες.

Το είδος έχει ευρεία εξάπλωση στις χερσονήσους Ακάμα και Ακρωτηρίου, στους νότιους πρόποδες της οροσειράς Τροόδους, καθώς και στο βόρειο μέρος του νησιού. Ο συνολικός πληθυσμός του είδους είναι σχετικά μεγάλος και δεν αντιμετωπίζει ιδιαίτερες απειλές.

Γνωρίστε από κοντά το «Σπειρανθές το σπειροειδές»

Αν θέλετε να ανακαλύψετε το «Σπειρανθές το σπειροειδές» μέσα στο φυσικό του περιβάλλον και να το γνωρίσετε από κοντά, επισκεφτείτε μονοπάτια της φύσης στην περιοχή του Ακάμα.  Τα μονοπάτια μελέτης της φύσης αποτελούν μια από τις πιο σημαντικές υποδομές υπαίθριας και δασικής αναψυχής στην Κύπρο. Το Τμήμα Δασών έχει αναπτύξει ένα μεγάλο αριθμό μονοπατιών μέσα στα κρατικά δάση (65 μονοπάτια με συνολικό μήκος 315,6 χιλιόμετρα), τα οποία προσφέρουν ευκαιρίες άμεσης επαφής και γνωριμίας με την κυπριακή φύση, εξυπηρετώντας ταυτόχρονα την ανάγκη για ασφαλή άσκηση και φυσική δραστηριότητα κατά τη διάρκεια της πανδημίας.  Για τον κατάλογο των μονοπατιών που βρίσκονται μέσα στα κρατικά δάση επισκεφτείτε την ιστοσελίδα του Τμήματος Δασών (www.moa.gov.cy/moa/fd).

Φωτογραφίες: Χαράλαμπος Χριστοδούλου, Τμήμα Δασών

Έρευνα: Κωνσταντίνος Ιωσήφ, Γεωργία Χρυσοστόμου, Χαράλαμπος Χριστοδούλου

Βιβλιογραφία:

Meikle R.D. 1985. Flora of Cyprus. Vol. 2. London: Bentham-Moxon Trust, Royal Botanic Gardens, Kew.

Τμήμα Δασών. 1997. Αγριολούλουδα και άλλα φυτά της κυπριακής γης. Υπουργείο Γεωργίας, Φυσικών Πόρων και Περιβάλλοντος.

Delforge P. 1995. Orchids of Britain and Europe. UK: HarperCollins Publishers.

Kreutz C.A.J. 2004. The Orchids of Cyprus. Landgraaf: C.A.J. Kreutz.