Γαουράγκαθθο: Το αγκαθωτό μωβ φυτό των αγρών

Κάθε χρόνο στις 5 Ιουνίου γιορτάζεται η Παγκόσμια Ημέρα Περιβάλλοντος, η οποία φέτος έχει ως θέμα την ανάληψη δράσης για την αποκατάσταση και αναβίωση των οικοσυστημάτων. Με αφορμή το φετινό θέμα, το Υπουργείο Γεωργίας, Αγροτικής Ανάπτυξης και Περιβάλλοντος, παρουσιάζει ένα ταπεινό φυτό της κυπριακής φύσης, το «Γαουράγκαθθο», για να αναδείξει την εγγενή αξία και τον σημαντικό ρόλο όλων των φυτών ανεξαιρέτως στη διατήρηση της ισορροπίας και τη διαιώνιση των φυσικών οικοσυστημάτων της χώρας μας.

Στόχος η αποκατάσταση των οικοσυστημάτων

Η Παγκόσμια Ημέρα Περιβάλλοντος, η οποία καθιερώθηκε από το 1972, αποτελεί έναν από τους πιο σημαντικούς περιβαλλοντικούς θεσμούς και ένα από τα κύρια μέσα του Προγράμματος Περιβάλλοντος των Ηνωμένων Εθνών για περιβαλλοντική ευαισθητοποίηση των πολιτών και ενίσχυση της πολιτικής δράσης στα περιβαλλοντικά θέματα. Στόχος της Ημέρας αυτής είναι να εστιάσει το παγκόσμιο ενδιαφέρον στην ανάγκη για δράση για τη διάσωση του πλανήτη μας.

Η φετινή Παγκόσμια Ημέρα Περιβάλλοντος, είναι ακόμα πιο σημαντική, καθώς θα σημάνει την έναρξη της δεκαετίας του ΟΗΕ για την ανάσχεση της απώλειας βιοποικιλότητας του πλανήτη μας, την αναστροφή της υποβάθμισης των οικοσυστημάτων και την αποκατάστασή τους.

Αγαπητό φυτό των γαϊδουριών και των μελισσών

Το γνωστό σε όλους μας γαουράγκαθθο, με το χαρακτηριστικό επιστημονικό όνομα Ονόπορδον το κύπριο (Onopordum cyprium), είναι ενδημικό είδος της Κύπρου, δηλαδή απαντά αποκλειστικά στο νησί μας,  με ευρεία εξάπλωση, από 0 έως 1250 μέτρα υψόμετρο, και με μεγάλο πληθυσμό. Το συναντούμε κυρίως σε διαταραγμένες περιοχές, χερσόπτοπους, όρια καλλιεργειών, κατά μήκος δρόμων και σε περιοχές με έντονη βόσκηση. Σημαντικό μέρος του πληθυσμού του βρίσκεται σε προστατευόμενες περιοχές του δικτύου Natura 2000 και  Εθνικά Δασικά Πάρκα ή άλλη κρατική δασική γη με ελεγχόμενες δραστηριότητες.

Το γαουράγκαθθο μπορεί μεν να καταναλώνεται από γαϊδούρια αλλά οι θεραπευτικές του ιδιότητες για τον άνθρωπο είναι γνωστές από την αρχαιότητα, γι’ αυτό και σε ορισμένες χώρες χωρίς αρκετή ηλιοφάνεια καλλιεργείται για ιατρικούς σκοπούς. Οι μέλισσες επίσης εκτιμούν το γαουράγκαθθο, καθώς έλκονται από τα λουλούδια του.

Το γένος Onopordum περιλαμβάνει περίπου 50 είδη, με εξάπλωση στην Ευρώπη, τη Μεσόγειο, τις Κανάριες Νήσους, τον Καύκασο και τη νοτιοδυτική και κεντρική Ασία. Στην Κύπρο, το γένος αντιπροσωπεύεται με δύο είδη, τα Onopordum cyprium και Onopordum bracteatum, καθώς και με ένα υβρίδιο μεταξύ αυτών των δύο ειδών, το Onopordum × makrisii.

Το γαουράγκαθθο είναι όρθια διετής ή πολυετής πόα, ύψους 1-1,5 μ και βλαστό με ακανθώδη πτερύγια. Τα φύλλα βάσης είναι λογχοειδή, έντονα λοβωτά με ακανθώδεις παρυφές. Τα ανώτερα φύλλα είναι προοδευτικά μικρότερα προς την κορυφή του βλαστού και τριχωτά στην κάτω επιφάνεια.  Τα άνθη του είναι σύνθετα σε μεγάλα επάκρια ακανθωτά κεφάλια, με ανθίδια σωληνόμορφα, χρώματος μωβ ή πολύ σπάνια λευκά. Ανθοφορεί από Απρίλιο μέχρι Ιούλιο.

Υδατογραφία: Ελένη Ιακωβίδου McLoughlin

Φωτογραφίες: Χαράλαμπος Χριστοδούλου, Τμήμα Δασών

Έρευνα: Κωνσταντίνος Ιωσήφ, Γεωργία Χρυσοστόμου & Χαράλαμπος Χριστοδούλου, Τμήμα Δασών

Βιβλιογραφία:

Hand R., Hadjikyriakou G. N. & Christodoulou C. S. (ed.) 2011– (continuously updated): Flora of Cyprus – a dynamic checklist.  Online at: http://www.flora-of-cyprus.eu/

Meikle R. D. 1985. Flora of Cyprus, Volume one. The Royal Botanic Gardens, Kew.

Τσιντίδης Τ.Χ. 1995. Τα Ενδημικά Φυτά της Κύπρου. Λευκωσία: Συγκρότημα Τράπεζας Κύπρου.