Άνθισαν τα κρίνα του γιαλού

Λευκά και εύοσμα άνθη στολίζουν το φυτό από τον Αύγουστο μέχρι τον Οκτώβριο

Με τα λευκά κρίνα της θάλασσας, γνωστά και από την αρχαιότητα, υποδέχεται τον Σεπτέμβριο το Υπουργείο Γεωργίας, Αγροτικής Ανάπτυξης και Περιβάλλοντος. Πρόκειται για τo κρίνo του γιαλού ή παγκράτιο το παράλιο (Pancratium maritimum), όπως είναι η επιστημονική του ονομασία. Το συναντούμε ανθισμένο σε αρκετές παραλίες μας από τον Αύγουστο μέχρι και τον Οκτώβριο.

Το όνομα του γένους Pancratium προέρχεται από τις ελληνικές λέξεις παν και κραταιός, που σημαίνει ισχυρός, παραπέμποντας στην ανθεκτικότητα του να ευδοκιμεί σε ξηρά αμμώδη εδάφη αλλά και στις φαρμακευτικές του ιδιότητες. Το όνομα του είδους maritimum (παράλιο) υποδηλώνει τον φυσικό χώρο εξάπλωσης του φυτού.  Το κρίνο του γιαλού, που είναι ένα τοπικά κοινό, ιθαγενές φυτό της Κύπρου, το συναντάμε σε πολλές παραλιακές περιοχές, όπως το Εθνικό Δασικό Πάρκο Ακάμα, τη Χερσόνησο Ακρωτηρίου, την Αγία Νάπα, τον Πρωταρά, τον Άγιο Αμβρόσιο Κερύνειας, τη Χερσόνησο της Καρπασίας κ.α.

Το φυτό είχε θρησκευτική αξία και ήταν γνωστό από την αρχαιότητα, καθώς βρέθηκε σε αρχαίες εικονογραφήσεις της μινωικής εποχής στα ανάκτορα της Κνωσού και σε αρχαιολογικούς χώρους της Σαντορίνης (Ακρωτήριο Θήρα). Επίσης, αναφέρεται από τον Θεόφραστο και τον Διοσκουρίδη.

Περιλαμβάνεται στο Κόκκινο Βιβλίο

Το κρίνο του γιαλού περιλαμβάνεται στο Κόκκινο Βιβλίο της Χλωρίδας της Κύπρου, όπου χαρακτηρίζεται ως Εγγύς Απειλούμενο (Near threatened). Αν και χαρακτηρίζεται για την ανθεκτικότητά του, το ενδιαίτημα και ο πληθυσμός του φυτού δέχονται μεγάλη πίεση λόγω της έντονης ανθρώπινης δραστηριότητας στις παράλιες περιοχές. Σημαντικό, ευτυχώς, μέρος του πληθυσμού του βρίσκεται σε προστατευόμενες περιοχές του Δικτύου Natura 2000.

Το γένος Pancratium περιλαμβάνει περίπου 15 είδη, με εξάπλωση στην παραμεσόγειο Ευρώπη, τη Βόρεια Αφρική και μέχρι τις τροπικές περιοχές της Ασίας. Στην Κύπρο, το γένος αντιπροσωπεύεται από το παγκράτιο το παράλιο, το οποίο ανήκει στην οικογένεια των Αμαρυλλίδων (Amaryllidaceae), που αριθμεί πάνω από 1600 είδη σε ολόκληρο τον πλανήτη, με την πλειονότητα αυτών να αξιοποιούνται ως καλλωπιστικά, ιδιαίτερα λόγω του κάλλους και του ευχάριστου αρώματός τους.

Περιγραφή

Το παγκράτιο το παράλιο είναι όρθια πολυετής πόα με βολβό μήκους μέχρι 15 εκ., καλυμμένο με παπυροειδείς ή μεμβρανώδεις, καστανούς χιτώνες. Τα πέντε έως έξι φύλλα του είναι γραμμοειδή ή ταινιοειδή, γλαυκά, που εμφανίζονται μετά τα άνθη. Ο ανθοφόρος βλαστός είναι ισχυρός, πιεσμένος, ύψους 7-30 εκ., ενώ τα άνθη του είναι λευκά και ιδιαίτερα εύοσμα.

Φωτογραφίες: Χαράλαμπος Χριστοδούλου, Τμήμα Δασών

Έρευνα: Γεωργία Χρυσοστόμου, Κωνσταντίνος Ιωσήφ και Χαράλαμπος Χριστοδούλου

Βιβλιογραφία:

Baumann H. 1993. Greek Wild Flowers and Plant Lore in Ancient Greece. Translated and revised by W. T. & E.R. Steam. London: Herbert Press.

Hand R., Hadjikyriakou G. N. & Christodoulou C. S. (ed.) 2011– (continuously updated): Flora of Cyprus – a dynamic checklist. http://www.flora-of-cyprus.eu/

Johnson A.T. and Smith H.A. 1986. Plant Names Simplified. Herefordshire: The Hamlyn Publishing Group.

Meikle R.D. 1985. Flora of Cyprus. Vol. 2. London: Bentham-Moxon Trust, Royal Botanic Gardens, Kew.

Βοτανικός Κήπος Ζέλιος Γη. 2021. Κρίνο της Θάλασσας, Pancratium maritimum. https://www.zeliosgi.gr/poa/pagkratio/

Δεληπέτρου Π., Χριστοδούλου Χ.Σ. 2016. Οδηγός αναγνώρισης και χαρτογράφησης των οικοτόπων του Παραρτήματος I της Οδηγίας 92/43/ΕΟΚ στην Κύπρο. Τμήμα Περιβάλλοντος, Υπουργείο Γεωργίας, Αγροτικής Ανάπτυξης και Περιβάλλοντος, Λευκωσία, Κύπρος.

Ζανέττου Κ. 2000. Η Θεραπευτική Δύναμη των Φαρμακευτικών Φυτών της Κύπρου. Λάρνακα.

Καβάδας Δ.Σ. 4013. Εικονογραφημένον Βοτανικόν-Φυτολογικόν Λεξικόν. Τόμος Στ’. Αθήναι: Γ.Π. Ξένου.

Τσιντίδης Τ., Χριστοδούλου Χ.Σ., Δεληπέτρου Π. και Γεωργίου Κ. 2007. Το Κόκκινο Βιβλίο της Χλωρίδας της Κύπρου. Λευκωσία: Φιλοδασικός Σύνδεσμος Κύπρου.

Χατζηκυριάκου, Γ. 2007. Αρωματικά και αρτυματικά φυτά στην Κύπρο – Από την αρχαιότητα  μέχρι σήμερα. Λευκωσία: Πολιτιστικό ίδρυμα τραπέζης Κύπρου.