Αυτόν τον Ιούνη το Υπουργείο Γεωργίας προτείνει γνωριμία με το «Άρον του Διοσκουρίδη», το γνωστό Αρκοκολόκασον

Με τον ερχομό του καλοκαιριού, η κυπριακή φύση προετοιμάζεται για την αύξηση της θερμοκρασίας και της ξηρασίας. Ένα από τα ανθεκτικά φυτά που συναντάμε αυτή την περίοδο στην κυπριακή φύση είναι το Arum dioscoridis (Άρον του Διοσκουρίδη) ή Αρκοκολόκασον, όπως είναι  γνωστό στον περισσότερο κόσμο.  Το όνομα του γένους Arum προέρχεται από το ελληνικό όνομα Άρον, ενώ το επίθετο dioscoridis δόθηκε στο είδος προς τιμή του Έλληνα γιατρού-φαρμακοποιού-βοτανολόγου Διοσκουρίδη Πεδάνιου.

Αρκοκολόκασον (άρκον [άρκον = άγριο] + κολοκάσι)

Αν και δηλητηριώδες, το φυτό Άρον του Διοσκουρίδη είναι γνωστό από την αρχαιότητα για τις θεραπευτικές του ιδιότητες. Ο Διοσκουρίδης χρησιμοποιούσε τη ρίζα του φυτού ως κομπρέσα για τις πληγές καθώς και για τα δαγκώματα της οχιάς. Χρησιμοποιούνταν επίσης κατά των σπασμών, του βήχα, της αρθρίτιδας και της αϋπνίας.  Το Αρκοκολόκασο χρησίμευε και για την κατασκευή ψωμιού, καλλυντικών και αιθέριων ελαίων αλλά και ως καθαριστικό για τα ασπρόρουχα.

Το άνθος του άγριου κολοκασιού, ένας ασυνήθιστα εντυπωσιακός κρίνος, δεν περνά απαρατήρητο, λόγω της παράξενης ομορφιάς του αλλά και… της δυσοσμίας του! Κατά την άνθησή του, το φυτό αναδύει μια δυσάρεστη βαριά μυρωδιά, που θυμίζει κρέας σε αποσύνθεση, η οποία όμως βοηθά στην προσέλκυση των εντόμων για την επικονίασή του.

Γενικά: Το γένος Arum περιλαμβάνει 25 είδη κονδυλωδών φυτών, τα οποία απαντούν από τα νησιά Αζόρες μέχρι τη Δυτική Κίνα και από τη Σουηδία μέχρι το Μαρόκο.  Στην Κύπρο το γένος αντιπροσωπεύεται με 7 είδη, από τα οποία το Arum cylindraceum subsp. pitsyllianum είναι ενδημικό υποείδος του νησιού.

Εξάπλωση: Κοινό ιθαγενές φυτό της Κύπρου, με εξάπλωση στην ευρύτερη περιοχή της ανατολικής Μεσογείου (ανατολικό Αιγαίο, Τουρκία, Συρία, Λίβανος, Ισραήλ). Απαντά σε μεγάλο εύρος ενδιαιτημάτων, όπως παρυφές καλλιεργούμενων χωραφιών, βραχώδεις βουνοπλαγιές και κοντά σε όχθες ποταμών, από υψόμετρο 0 έως 1050 μ.

Περιγραφή: Πρόκειται για πολυετή, κονδυλώδη πόα, ύψους μέχρι 50 εκ. Ο κόνδυλος έχει κατακόρυφη διάταξη, με μήκος 5-10 εκ. και διάμετρο 2,5-3 εκ. Τα φύλλα έχουν σχήμα βελοειδές-σαϊτοειδές και ο μίσχος είναι μακρύτερος του ελάσματος. Είναι  γυαλιστερά στην πάνω επιφάνεια και έχουν ανοικτό πράσινο χρώμα στην κάτω επιφάνεια. Άνθη χωρίς περιγόνιο εγκλεισμένα σε μεμβρανώδη σπάθη μήκους μέχρι 30 εκ. Το άνω μέρος της σπάθης είναι λογχοειδές, πρασινωπό εξωτερικά, ανοιχτοκίτρινο ή πρασινωπό εσωτερικά με σκοτεινοπορφυρά στίγματα και κάποτε χωρίς στίγματα.

Σπάδικας (ταξιανθία) μήκους 12-20 εκ., κοντύτερος από τη σπάθη πορφυρού χρώματος. Στο κάτω μέρος της ροπαλοειδούς κορυφής του φέρει τα αρσενικά, θηλυκά και άγονα άνθη. Οι καρποί του είναι σφαιρικές, κόκκινες ή πορτοκαλόχρωμες ράγες, διατεταγμένες σε κυλινδρικό στάχυ. Σύμφωνα με τον Boyce (1993), ανάλογα με το χρώμα της σπάθης διακρίνεται σε 4 ποικιλίες (var. dioscorides, var. philistaeum, var. cyprium, var. syriacum).

Καθεστώς Διατήρησης: Το είδος έχει ευρεία εξάπλωση και συνεπώς μεγάλο πληθυσμό. Σημαντικό μέρος του πληθυσμού του βρίσκεται σε προστατευόμενες περιοχές του δικτύου Natura 2000 και Εθνικά Δασικά Πάρκα ή άλλη κρατική δασική γη με ελεγχόμενες δραστηριότητες.

Φωτογραφίες: Χαράλαμπος Χριστοδούλου, Τμήμα Δασών

Έρευνα: Κωνσταντίνος Ιωσήφ, Γεωργία Χρυσοστόμου, Χαράλαμπος Χριστοδούλου

Βιβλιογραφία

Boyce P. 1993. The Genus ARUM. The Royal Botanic Gardens, Kew.

Coombes A.J. 1992. The Hamlyn Guide to Plant Names. London: Hamlyn.

Meikle R. D., 1985. Flora of Cyprus, Volume one. The Royal Botanic Gardens, Kew.

Καβάδας Δ.Σ. 1959. Εικονογραφημένον Βοτανικόν-Φυτολογικόν Λεξικόν. Τόμος Β’. Αθήναι: Γ.Π. Ξένου.